Эркектердеги D витамини жетишсиздиги: себептери, изилдөөлөр жана эмне жеш керек

Мазмуну

1. D витамини эмне үчүн керек
2. Эркекке канча керек жана ал канча алат
3. Чындыгында канча эркекте деңгээл төмөн?
4. Азыркы эркектерге эмне үчүн жетишпейт
5. Канча күн керек?
6. Тестостерон жана ЭД боюнча изилдөөлөр
7. D витаминине бай тамактар
8. Кошумча ичсеңиз, жогорку чекти унутпаңыз
9. Күнүмдүк тамагыңызды текшергиңиз келсе
10. Качан дарыгерге кайрылуу керек
11. Көп берилүүчү суроолор
12. Булактар
13. Дагы окуңуз

D витамини эмне үчүн керек

D витамини ичегиге кальций менен фосфорду сиңирүүгө жардам берет жана кандагы кальцийдин деңгээлин кармап турат. Ал сөөк менен тишке керек жана нерв менен булчуңдун иштешине катышат.

Башка витаминдерден айырмасы, ал тамактан гана келбейт: тери аны күн нурунун (UVB) таасиринде иштеп чыгарат. Узак жетишсиздик чоңдордо сөөктү жумшартышы мүмкүн (остеомаляция), ал эми жаш өткөн сайын остеопороздун жана сынуунун коркунучун көбөйтөт.

Эркекке канча керек жана ал канча алат

NIH Office of Dietary Supplements; орточо керектөө — АКШнын NHANES 2015–2016 изилдөөсү боюнча. 1 мкг = 40 ЭБ (эл аралык бирдик).

Майлуу балыктан башка D витаминине бай тамак өтө аз, ошондуктан эркектердин көбү тамак менен гана ченемди топтой албайт. Калганын күн, ал эми көп адамдарга байытылган азыктар же кошумчалар берет.

Чындыгында канча эркекте деңгээл төмөн?

Керектөө сүрөттүн бир бөлүгү гана; кандагы 25(OH)D деңгээли күндү кошо алганда баарын көрсөтөт. АКШнын 2011–2014-жылдардагы маалыматында 1 жаштан өткөн адамдардын 5%ында деңгээл 30 нмоль/лден (12 нг/мл) төмөн болгон, бул жетишсиздик менен байланыштырылат, дагы 18%ында 30–49 нмоль/л (12–19,6 нг/мл), бул адатта жетишсиз деп эсептелет.

Азыркы эркектерге эмне үчүн жетишпейт

• Кеңдик жана кыш: UV өлчөмү мезгилге, күндүн убактысына, күндүн узундугуна жана булуттуулукка жараша. Экватордон канчалык алыс болсо, кышкы төмөндөө ошончолук күчтүү. Тоолуу жерлерде UV көбүрөөк, бирок кыш суук жана узун.
• Кышкы кийим: октябрдан апрелге чейин көбүнчө бет гана ачык, ал эми D витаминин күн тийген тери гана иштеп чыгарат.
• Бөлмөдө өткөргөн убакыт: UVB айнектен өтпөйт, ошондуктан кеңсенин же унаанын терезесинен түшкөн күн эч нерсе бербейт. Жумушка барып-келүүдөн башка күнү бою бөлмөдө болсоңуз, өтө аз аласыз.
• Ысык жай: Ош менен Жалал-Абадда жайында көлөкөдө жүрүп, денени жабуу адаттагы нерсе. Бул терини коргойт, бирок D витамини да аз пайда болот.
• Майлуу балыктын аздыгы: майлуу балык — негизги табигый булак. Ал дасторкондо жумасына бир жолу же андан сейрек болсо, эт, нан жана кесме D витаминин дээрлик кошпойт.

Канча күн керек?

Япониянын Улуттук айлана-чөйрөнү изилдөө институту бет менен эки колдун сыртына (болжол менен 600 см²) 5,5 мкг D витаминин иштеп чыгуу үчүн ачык түшкү күндө канча убакыт керек экенин баалаган:

Miyauchi жана кесиптештери, 2013. Тамактагы D витамини эсепке алынган эмес. Цукубада декабрда эртең мененки саат 9да болжол менен 106 мүнөт, саат 15те болжол менен 271 мүнөт керек болгон.

Булар япон шаарлары, бирок кеңдик чечет: Бишкек менен Каракол (болжол менен 42°–43°) Саппоро менен дээрлик бир кеңдикте, Ош (болжол менен 40°) бир аз түштүгүрөөк. Жайында бир нече мүнөт жетет; кышында түштөгү кыска сейил жетпеши мүмкүн, ошондуктан тамак маанилүүрөөк. Жайында, айрыкча тоодо, күйүп калбаш үчүн күндө узак турбаңыз.

Тестостерон жана ЭД боюнча изилдөөлөр

D витамининин тестостерон жана эрекция менен байланышы изилденген, бирок белгилүү болгону азырынча аз.

Тестостерон боюнча кошумча изилдөөлөрү ар башка:

• Өсүү: салмак таштоо боюнча немис изилдөөсүнө катышкан D витамини төмөн 54 эркекте (Pilz жана кесиптештери, 2011) бир жыл бою күнүнө 83 мкг (3332 ЭБ) ичүү жалпы тестостерондун бир аз өсүшү менен коштолгон. Изилдөө кичинекей жана салмак таштоо программасынын алкагында өткөн.
• Айырма жок: тестостерону төмөнүрөөк 100 дени сак эркекте (Lerchbaum жана кесиптештери, 2019) 12 жума бою жумасына 500 мкг (20 000 ЭБ) тестостеронго таасир эткен эмес.
• Жалпы талдоо: 2019-жылкы 8 изилдөөнүн талдоосу жалпы тестостеронда ачык айырма тапкан эмес.

Төмөн деңгээлди нормага келтирүү туура, бирок D витамини тестостеронду жогорулатат деп айтууга болбойт. Жалпы сүрөттү тестостеронду табигый жол менен жогорулатуу макаласынан караңыз.

D витаминине бай тамактар

Негизги табигый булактар — майлуу балык жана жумуртка; этте, нанда, акта жана жашылчада ал дээрлик жок. Өлчөмдөр NIH Office of Dietary Supplements маалыматы боюнча.

Дүкөндөрдө көп кездешкен туздалган сельдь жана скумбрия да майлуу балыкка кирет; NIH таблицасында алардын так өлчөмү жок, бирок булар лосось сыяктуу эле булак. Сүт менен акты D витамини менен байытуу өлкөгө жана өндүрүүчүгө жараша: АКШда бир стакан байытылган сүт болжол менен 2,9 мкг (120 ЭБ) берет, бирок биздин дүкөндөрдө мындай азыктар дайыма эле боло бербейт, ошондуктан этикетканы караңыз.

Эркектерге көп жетишпеген башка заттар тууралуу Кыргызстандагы эркектерге кайсы азыктык заттар жетишпейт макаласында.

Кошумча ичсеңиз, жогорку чекти унутпаңыз

Майлуу балыкты сейрек жесеңиз же кышында сыртта аз болсоңуз, кошумча — варианттардын бири. Таңгакта көбүнчө ЭБ көрсөтүлөт: 1 мкг = 40 ЭБ. Бир таблеткадагы өлчөм ар башка, этикетканы окуңуз.

Эң негизгиси — ашыкча ичпөө. Чоңдор үчүн жогорку чек — күнүнө 100 мкг (4000 ЭБ). Ашыкча өлчөм кандагы кальцийди көтөрүшү мүмкүн (гиперкальциемия): жүрөк айлануу, табиттин жоголушу, алсыздык, суусоо, көп заара чыгаруу, бөйрөктө таш. Бир нече азыкты чогуу ичсеңиз, чекти байкабай ашырып жиберүү оңой.

• Мультивитамин менен өзүнчө D витаминин бир убакта ичпей жатканыңызды текшериңиз.
• Бөйрөк оорусу болсо же дары ичсеңиз, адегенде дарыгерден же фармацевттен сураңыз.

Күнүмдүк тамагыңызды текшергиңиз келсе

D витамини балык бар жана жок күндөрдүн ортосунда катуу өзгөрөт, ошондуктан бир күн көп нерсе айтпайт. Бир-эки жумадагы тамакты карасаңыз, балык дасторкондо чындыгында канчалык көп болорун көрөсүз.

Сүрөт боюнча баалоо болжолдуу гана, так өлчөм эмес жана денеге тийгизген таасири жөнүндө эч нерсе айтпайт.

Качан дарыгерге кайрылуу керек

Кошумчанын өлчөмүн өз алдыңызча көбөйтпөңүз; төмөнкү учурда дарыгерге кайрылыңыз:

• сөөк же бел оорусу басылбайт, же бир аз жыгылгандан кийин сөөк сынды: дарыгер остеопорозду текшере алат;
• кошумча ичип жүргөндө жүрөк айлануу, табиттин жоктугу, суусоо же көп заара чыгаруу басылбайт: өлчөм өтө көп болушу мүмкүн. Ичүүнү токтотуп, дарыгерге кайрылыңыз;
• эрекция күтүлбөгөн жерден кыйындады, же кумардын төмөндөшү жана алсыздык узакка созулат: урологго же үй-бүлөлүк дарыгерге кайрылыңыз. ЭД диабеттин, жогорку кан басымынын же жүрөк оорусунун белгиси болушу мүмкүн, ал эми тестостеронду анализ менен текшерүүгө болот;
• заарада кан, заара чыгарганда ооруу же ысытма: бул тамакка байланыштуу эмес болушу ыктымал; дарыгерге тез кайрылыңыз.

Көп берилүүчү суроолор

Булактар

1. NIH Office of Dietary Supplements. Vitamin D: Fact Sheet for Health Professionals (англис тилинде). ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminD-HealthProfessional/
2. Miyamoto H, et al. Determination of a Serum 25-Hydroxyvitamin D Reference Ranges in Japanese Adults Using Fully Automated Liquid Chromatography-Tandem Mass Spectrometry. J Nutr. 2023;153(4):1253-1264. pesquisa.bvsalud.org/sms/resource/pt/mdl-36806449
3. Япониянын Улуттук айлана-чөйрөнү изилдөө институту. Керектүү D витаминин иштеп чыгуу үчүн күндө канча убакыт болуу керек (Miyauchi M, et al. J Nutr Sci Vitaminol. 2013;59:257-263). Япон тилинде. cger.nies.go.jp/ja/about/results/2013/13030.html
4. Crafa A, et al. Is There an Association Between Vitamin D Deficiency and Erectile Dysfunction? A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients. 2020;12(5):1411. pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7284343/
5. Wei Y, Chen P, Chen Q, Zhu H. Serum vitamin D levels and erectile dysfunction: A systematic review and meta-analysis. Andrologia. 2019;51(3):e13211. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30523636/
6. Pilz S, et al. Effect of vitamin D supplementation on testosterone levels in men. Horm Metab Res. 2011;43(3):223-225 (CATIE сереби, англис тилинде). catie.ca/treatmentupdate-185/can-vitamin-d-increase-testoste
7. Lerchbaum E, et al. Effects of vitamin D supplementation on androgens in men with low testosterone levels: a randomized controlled trial. Eur J Nutr. 2019. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30460609/
8. The effect of vitamin D supplementation on the androgenic profile in men: a systematic review and meta-analysis of clinical trials. Andrologia. 2019;51(9):e13343. pesquisa.bvsalud.org/ses/resource/pt/mdl-31332821

Дагы окуңуз

• Тестостеронду табигый жол менен жогорулатууУйку, салмак, кыймыл жана кошумчалар
• Эркектердеги магний жетишсиздигиЭмне үчүн жетишпейт жана эмне жеш керек
• Эркектерге эмне жетишпейт: Кыргызстан жана дүйнөКыргызстан коңшулар жана дүйнө менен салыштырганда