ભારતના પુરુષોને કયાં પોષક તત્ત્વો ઓછાં પડે છે: ભારત અને દુનિયા

આ લેખમાં

1. ભારતીય પુરુષો: મૉડેલને ઊણપ ક્યાં દેખાય છે
2. જાપાનનું ઉદાહરણ: રાષ્ટ્રીય સર્વેક્ષણથી ચકાસણી
3. દેશોની સરખામણી
4. પુરુષોને વધુ વાર ઓછાં પડતાં પોષક તત્ત્વો
5. આંકડા સાવચેતીથી વાંચો
6. આજના ખોરાકમાં આ તત્ત્વો કેમ ઓછાં પડે છે
7. શું ખાવું
8. રોજનું ભોજન તપાસવું હોય તો
9. ડૉક્ટરને ક્યારે મળવું
10. વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
11. સ્રોત
12. આ પણ વાંચો

ભારતીય પુરુષો: મૉડેલને ઊણપ ક્યાં દેખાય છે

અભ્યાસના પ્રકાશિત ડેટા મુજબ 20 વર્ષથી મોટા પુરુષોમાં ઊણપનું અંદાજિત પ્રમાણ, ભારત અને સરખામણીના દેશો:

Passarelli અને અન્ય (2024), 2018 માટે મૉડેલ અંદાજ, 20 વર્ષથી મોટા પુરુષો, ઉંમર જૂથ વસ્તી પ્રમાણે ભારિત. ઘાટા અક્ષર: તે દેશના પહેલા ત્રણ (આયોડિન, સેલેનિયમ અને વિટામિન D બાદ; "આંકડા સાવચેતીથી વાંચો" જુઓ).

• B વિટામિન અને ઝિંક ભારતની મુખ્ય ઊણપ દેખાય છે. ફોલેટ, B2, B6 અને B12 ચારેયમાં ભારત 70 દેશોમાં પહેલા ત્રણમાં છે. ઝિંકની જરૂરિયાત નક્કી કરતી વખતે મૉડેલ અનાજ-કઠોળવાળા ખોરાકના ફાઇટેટની અસર પણ ગણે છે, તેથી ઝિંકની જરૂરિયાત વધુ ગણાય છે.
• વિટામિન B12 અને શાકાહાર: B12 મુખ્યત્વે પ્રાણીજ ખોરાકમાં હોય છે. 87% સાથે ભારત 70 દેશોમાં 2 જા ક્રમે છે; મોટા ભાગે શાકાહારી ગુજરાત માટે આ ખાસ ધ્યાન આપવા જેવું છે.
• મેગ્નેશિયમ ઓછું પડતું નથી: 10% એ 70 દેશોમાં ત્રીજું સૌથી ઓછું પ્રમાણ છે. રોટલી, રોટલો, દાળ, કઠોળ અને સીંગદાણાવાળું ભોજન અહીં ઉપયોગી લાગે છે. પાકિસ્તાન (98%) એનાથી સાવ ઊલટું છે.

જાપાનનું ઉદાહરણ: રાષ્ટ્રીય સર્વેક્ષણથી ચકાસણી

જે દેશો સેવન સીધું માપે છે તેમની સાથે મૉડેલ ચકાસી શકાય. જાપાનનું 2019 નું રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય અને પોષણ સર્વેક્ષણ, જાપાનની 2025 ની પુરુષો માટેની ભલામણ સાથે સરખામણી:

દિવસના. જાપાનની ભલામણ ઉંમર પ્રમાણે બદલાય છે અને ભારતનાં મૂલ્યો જેવી નથી.

મેગ્નેશિયમ બાબતે સર્વેક્ષણ મૉડેલ સાથે મળે છે. પણ સર્વેક્ષણ જાપાની પુરુષોનું ઝિંક ભલામણ જેટલું બતાવે છે, જ્યારે મૉડેલ 95% ઊણપ અંદાજે છે: મૉડેલ પાછળનો આહાર ડેટા જાપાનના પોતાના સર્વેક્ષણ કરતાં ઘણું ઓછું સેવન બતાવે છે. એટલે જાપાનના મેગ્નેશિયમ, ઝિંક અને B6 ના બહુ ઊંચા આંકડા કદાચ વધારીને બતાવાયેલા છે. આવો ફરક ભારત સહિત કોઈ પણ દેશમાં હોઈ શકે, તેથી ચોક્કસ આંકડા કરતાં ક્રમ વધુ ઉપયોગી છે.

દેશોની સરખામણી

એ જ મૉડેલ અંદાજ મુજબ 20 વર્ષથી મોટા પુરુષોમાં પહેલી ત્રણ ઊણપો:

Passarelli અને અન્ય (2024) પ્રકાશિત ડેટા, 2018 ના અંદાજ, 20+ પુરુષો, વસ્તી પ્રમાણે ભારિત. આયોડિન, સેલેનિયમ અને વિટામિન D બાદ.

• રિબોફ્લેવિન (B2) દક્ષિણ એશિયામાં સામાન્ય છે: ભારત, પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ, શ્રીલંકા અને નેપાળ પાંચેયના પહેલા ત્રણમાં છે, પણ અમેરિકા, બ્રિટન કે જાપાનમાં નહીં.
• વિટામિન E પશ્ચિમી દેશો અને ચીનમાં ઉપર છે, પણ ભારતના પહેલા ત્રણમાં નથી.
• બ્રિટન-અમેરિકામાં વસતા ગુજરાતીઓ માટે: ત્યાંની સરેરાશ મુજબ વિટામિન E, C, A અને મેગ્નેશિયમ ઉપર દેખાય છે, પણ તમારી થાળી ત્યાંની સરેરાશ જેવી ન પણ હોય. પોતાનું ભોજન જોવું વધુ ઉપયોગી.

પુરુષોને વધુ વાર ઓછાં પડતાં પોષક તત્ત્વો

અભ્યાસે લિંગોની પણ સરખામણી કરી. એક જ દેશ અને એક જ ઉંમર જૂથમાં સરખામણી કરતાં, સાત પોષક તત્ત્વોમાં પુરુષોને બાકીની વસ્તી કરતાં વધુ વાર ઊણપ હતી:

• મેગ્નેશિયમ
• ઝિંક
• વિટામિન C
• વિટામિન A
• વિટામિન B6
• થાયમિન (વિટામિન B1)
• નિયાસિન (વિટામિન B3)

દુનિયાભરમાં લગભગ 49% પુખ્ત પુરુષોને મેગ્નેશિયમની ઊણપનો અંદાજ હતો, જ્યારે બાકીની પુખ્ત વસ્તીમાં 29%; ઝિંકમાં 56% સામે 45%. મૉડેલ તેનું કારણ કહેતું નથી, પણ ભારતની યાદીનાં ઝિંક, A, B6 અને C આમાં પણ છે, તેથી તે યાદ રાખવા જેવાં છે.

આંકડા સાવચેતીથી વાંચો

દેશ મુજબના આંકડા ફક્ત ખોરાક પર આધારિત મૉડેલ અંદાજ છે. ફોર્ટિફાઇડ ખોરાક (આયોડિનયુક્ત મીઠું, ફોર્ટિફાઇડ લોટ, દૂધ કે તેલ) અને સપ્લિમેન્ટ ગણ્યાં નથી, તેથી જ્યાં તે સામાન્ય છે તે દેશો વાસ્તવિકતા કરતાં ખરાબ દેખાય છે. ગણતરીનો કેટલોક ભાગ સમાન દેશોના ડેટા પર આધારિત છે, અને જાપાનના ઉદાહરણની જેમ પરિણામ દેશના પોતાના સર્વેક્ષણોથી જુદાં હોઈ શકે. "દેશમાં કયાં તત્ત્વો ઉપર છે" અને "કયા દેશમાં વધુ છે" એમ વાંચો, ચોક્કસ ટકાવારી તરીકે નહીં. આયોડિન અને સેલેનિયમ અમે બાદ કર્યાં કારણ કે પ્રકાશિત ડેટા લેખના પોતાના કુલ આંકડા સાથે મળતો નથી, અને વિટામિન D બાદ કર્યું કારણ કે મૉડેલ તડકાથી ચામડીમાં બનતું વિટામિન D ગણતું નથી. મૉડેલમાં પુરુષો માટે લોહની જરૂરિયાત વધુ ગણાઈ છે, તેથી પુરુષોમાં લોહનો આંકડો નબળો સંકેત ગણો (ભારતમાં તે 86% છે).

આજના ખોરાકમાં આ તત્ત્વો કેમ ઓછાં પડે છે

ભારતની યાદીનાં તત્ત્વો મુખ્યત્વે એવા ખોરાકમાંથી આવે છે, જે સફેદ ભાત, મેંદો, તળેલાં ફરસાણ અને ઓછાં શાકવાળા ભોજનમાં પાછળ રહી જાય છે:

• ફોલેટ: લીલી ભાજી, કઠોળ અને દાળ. વધુ વાર રાંધવાથી થોડું નાશ પામે છે.
• રિબોફ્લેવિન (B2): દૂધ, દહીં, છાશ, ઈંડાં, બદામ અને મશરૂમ.
• ઝિંક: દાળ, કઠોળ, બીજ, સૂકો મેવો, આખું અનાજ, અને માંસ-માછલી-ઈંડાં.
• વિટામિન A: ગાજર, કોળું, પપૈયું, કેરી, લીલી ભાજી, દૂધ અને ઈંડાં.
• વિટામિન B12: મુખ્યત્વે પ્રાણીજ ખોરાક; શાકાહારી ખોરાકમાં દૂધ, દહીં અને છાશ.

મેગ્નેશિયમ વિશે વધુ પુરુષોમાં મેગ્નેશિયમની ઊણપ, અને તડકા વિશે પુરુષોમાં વિટામિન D ની ઊણપ લેખમાં.

શું ખાવું

ગુજરાતના કોઈ પણ બજારમાં મળતા સહેલા સ્ત્રોત:

• ફોલેટ: પાલક, મેથી, તાંદળજો, ફણગાવેલા મગ, ચોળા, ચણા.
• રિબોફ્લેવિન (B2): દૂધ, દહીં, છાશ, પનીર, બદામ; ખાતા હો તો ઈંડાં.
• ઝિંક: દાળ, કઠોળ, કોળાનાં અને તલનાં બીજ, કાજુ, બાજરી અને આખું અનાજ.
• વિટામિન A: ગાજર, લાલ કોળું, પપૈયું, કેસર કેરી (મોસમમાં), લીલી ભાજી.
• વિટામિન C: આમળાં, જામફળ, લીંબુ, સંતરાં, ટામેટાં, કાચું કચુંબર.
• વિટામિન B12 (શાકાહારીઓ માટે): દૂધ, દહીં, છાશ, પનીર; જરૂર લાગે તો ડૉક્ટર સાથે તપાસ.

રોજ એક વાટકી કઠોળ કે લીલી ભાજી, એક ફળ અને એક વાટકી દહીં કે છાશથી આમાંનાં ઘણાં તત્ત્વો એક સાથે મળે છે. સંશોધનમાં ઇરેક્શન સાથે જોડાયેલા ખોરાક માટે આહાર અને ઇરેક્શન જુઓ.

રોજનું ભોજન તપાસવું હોય તો

દેશની સરેરાશ તમારા પોતાના ભોજનમાં કયાં તત્ત્વો ઓછાં છે તે કહેતી નથી; તે ફક્ત નોંધથી ખબર પડે. દરેક ભોજનનો હિસાબ કરવો કંટાળાજનક છે, તેથી ભોજનના ફોટા પાડી એક-બે અઠવાડિયાંની પેટર્ન જોવી ચાલુ રાખવી સહેલી છે.

ફોટા પરથી કરેલા અંદાજ સ્થૂળ હોય છે, ચોક્કસ પ્રમાણ નહીં.

ડૉક્ટરને ક્યારે મળવું

ખોરાક બદલવો એ સારું અનુભવતા પુરુષો માટે છે. ખોરાક કે સપ્લિમેન્ટથી પ્રયત્ન કરતાં પહેલાં, નીચેનામાંથી કંઈ હોય તો ડૉક્ટરને મળો:

• થાક કે ભૂખ ન લાગવી 2 અઠવાડિયાંથી વધુ, કે કારણ વગર વજન ઘટવું: ખોરાક સિવાયનું બીજું કારણ હોઈ શકે.
• ધબકારા વધવા, હાંફ ચડવી, કે તમે ફિક્કા દેખાઓ છો એમ બીજા કહે: લોહીની તપાસથી એનિમિયા તપાસી શકાય.
• હાથ-પગમાં ઝણઝણાટી, ખાલી ચડવી કે વારંવાર મોઢામાં ચાંદાં: B12 કે બીજાં વિટામિનની તપાસ થઈ શકે.
• સપ્લિમેન્ટ લેતી વખતે સતત ઊબકા, ઝાડા કે તરસ: બંધ કરો અને ડૉક્ટરને મળો.
• પેશાબમાં લોહી, પેશાબ કરતાં દુખાવો, તાવ, કે ઇરેક્શન અચાનક મુશ્કેલ બને: યુરોલૉજિસ્ટ કે ફૅમિલી ડૉક્ટરને મળો.

વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો

સ્રોત

1. Passarelli S, Free CM, Shepon A, Beal T, Batis C, Golden CD. Global estimation of dietary micronutrient inadequacies: a modelling analysis. Lancet Glob Health. 2024;12(10):e1590-e1599. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39218000/
2. Passarelli S, et al. ઉપરના અભ્યાસના દેશ, ઉંમર અને લિંગ મુજબના અંદાજ (2018): લેખકોનો ડેટા ભંડાર. github.com/cfree14/global_intake_inadequacies
3. Harvard Gazette. Billions worldwide deficient in essential micronutrients. 29 ઑગસ્ટ 2024. news.harvard.edu/gazette/story/2024/08/billions-worldwide-de
4. Ministry of Health, Labour and Welfare (Japan). રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય અને પોષણ સર્વેક્ષણ 2019, ભાગ 1, કોષ્ટક 1-2 (પુરુષો, ઉંમર જૂથ મુજબ). જાપાની ભાષામાં. www.mhlw.go.jp/content/000711006.pdf
5. Health and Longevity Net (Japan Foundation for Aging and Health). મેગ્નેશિયમ: કાર્ય અને રોજની જરૂરિયાત, જાપાનનાં આહાર ધોરણો (2025) મુજબ. જાપાની ભાષામાં. www.tyojyu.or.jp/net/kenkou-tyoju/eiyouso/mineral-mg.html
6. NIH Office of Dietary Supplements. Magnesium: Fact Sheet for Health Professionals. ods.od.nih.gov/factsheets/Magnesium-HealthProfessional/
7. NIH Office of Dietary Supplements. Vitamin D: Fact Sheet for Health Professionals. ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminD-HealthProfessional/

આ પણ વાંચો

• પુરુષોમાં મેગ્નેશિયમની ઊણપખોરાકમાં કેમ ઓછું પડે અને શું ખાવું
• પુરુષોમાં વિટામિન D ની ઊણપઘર-ઑફિસમાં વીતતો દિવસ, સંશોધન અને ખોરાક
• આહાર અને ઇરેક્શનઆહાર વિશે સંશોધન શું કહે છે