რა საკვები ნივთიერებები აკლიათ საქართველოში მამაკაცებს: საქართველო მსოფლიოსთან შედარებით
გამოყენებული კვლევები და წყაროები ბოლოშია მითითებული. სარედაქციო პოლიტიკა
ყველა ქვეყნის სუფრას თავისი ხარვეზები აქვს. 2024 წლის გლობალურმა კვლევამ შეაფასა, თითოეულ ქვეყანაში რამდენ მამაკაცს აკლია მხოლოდ საკვებიდან 15 ვიტამინი და მინერალი. სად დგას საქართველო, როგორ გამოიყურება სხვა ქვეყნებთან შედარებით და რა ვჭამოთ.
2024 წლის გლობალური კვლევის (Passarelli და სხვ., Lancet Global Health) მოდელური შეფასებები საქართველოს მამაკაცების დანაკლისის სიის სათავეში აყენებს C ვიტამინს, კალციუმს და ფოლიუმის მჟავას. C ვიტამინით საქართველო განხილულ 70 ქვეყანას შორის მე-3 ადგილზეა, მაგნიუმით, თუთიითა და B12 ვიტამინით კი ნაკლები დანაკლისის ქვეყნებს შორისაა. იმავე ქვეყნისა და ასაკობრივი ჯგუფის შიგნით შედარებისას მამაკაცებს მაგნიუმი, თუთია, C, A და B6 ვიტამინები, თიამინი და ნიაცინი უფრო ხშირად აკლდათ, ვიდრე მოსახლეობის დანარჩენ ნაწილს. ეს მხოლოდ საკვებზე დაფუძნებული შეფასებებია; მათი წაკითხვა რანჟირებად სჯობს, ვიდრე ზუსტ პროცენტებად.
სარჩევი
- საქართველოს მამაკაცები: სად ხედავს მოდელი ხარვეზებს
- შემოწმება იაპონიის მაგალითზე: რა გაზომა ეროვნულმა კვლევამ
- როგორ შეედრება ქვეყნები ერთმანეთს
- ნივთიერებები, რომლებიც მამაკაცებს უფრო ხშირად აკლიათ
- ციფრები სიფრთხილით წაიკითხეთ
- რატომ აკლია ეს ნივთიერებები
- რა ვჭამოთ
- თუ გსურთ ყოველდღიური კვების შემოწმება
- როდის მივმართოთ ექიმს
- ხშირად დასმული კითხვები
- წყაროები
- წაიკითხეთ ასევე
საქართველოს მამაკაცები: სად ხედავს მოდელი ხარვეზებს
- მეთოდი
- თითოეულ ქვეყანაში 2018 წლის კვების მონაცემებით შეფასდა მიღების განაწილება, შემდეგ კი საერთაშორისო მოთხოვნილებაზე დაბლა მყოფთა წილი. ბევრი ქვეყნისთვის განაწილების ფორმა მსგავსი ქვეყნიდანაა აღებული
- შედეგი
- მსოფლიოში იოდი, E ვიტამინი, კალციუმი და რკინა თითოეული 10-დან 6-ზე მეტ ადამიანს აკლია, შეფასებით
- შეზღუდვა
- მხოლოდ საკვები: გამდიდრებული პროდუქტები და დანამატები არ შედის, ამიტომ შეიძლება ეროვნული კვლევებისგან განსხვავდებოდეს
კვლევის გამოქვეყნებული მონაცემებით, 20 წელზე უფროსი მამაკაცების დანაკლისის შეფასებული წილი საქართველოსა და შესადარებელ ქვეყნებში:
| ნივთიერება | საქართველო | სომხეთი | აზერბაიჯანი | თურქეთი | იაპონია |
|---|---|---|---|---|---|
| C ვიტამინი | 99% | 35% | 43% | 86% | 76% |
| კალციუმი | 63% | 29% | 44% | 50% | 72% |
| ფოლიუმის მჟავა | 60% | 27% | 26% | 6% | 82% |
| E ვიტამინი | 56% | 24% | 90% | 98% | 43% |
| A ვიტამინი | 48% | 12% | 68% | 12% | 74% |
| B6 ვიტამინი | 43% | 32% | 25% | 76% | 98% |
| მაგნიუმი | 33% | 33% | 24% | 54% | 98% |
| თუთია | 33% | 21% | 21% | 98% | 95% |
| რკინა (სუსტი სიგნალი) | 44% | 46% | 56% | 98% | 87% |
Passarelli და სხვ. (2024), 2018 წლის მოდელური შეფასებები, 20 წელზე უფროსი მამაკაცები, ასაკობრივი ჯგუფები მოსახლეობის მიხედვით აწონილი. მუქად: ქვეყნის პირველი სამეული (იოდი, სელენი და D ვიტამინი გამორიცხულია; იხ. „ციფრები სიფრთხილით წაიკითხეთ“).
- C ვიტამინი ყველაზე თვალსაჩინოა: მოდელით თითქმის ყველა მამაკაცს აკლია და 70 ქვეყანას შორის მხოლოდ ორ ქვეყანაშია უფრო მაღალი. ეს მოულოდნელად ჩანს მწვანილითა და ხილით მდიდარი სუფრისთვის; მოდელი მიზეზს არ ხსნის და, როგორც იაპონიის მაგალითი აჩვენებს, ადგილობრივი კვლევისგან შეიძლება განსხვავდებოდეს. მაინც ღირს ყურადღება: ზამთარში ახალი ბოსტნეული ნაკლებია, ხოლო ხანგრძლივი ხარშვა C ვიტამინს ამცირებს.
- კალციუმი: ყველი ქართული სუფრის ნაწილია, მაგრამ მოდელით 10-დან 6 მამაკაცს მაინც აკლია. მეზობლებთან შედარებით მაჩვენებელი მაღალია.
- მაგნიუმი და თუთია: საქართველო 70 ქვეყანას შორის დაბალ ადგილებზეა (მაგნიუმი 56-ე), რაც ლობიოს, ნიგვზისა და მწვანილის როლს შეესაბამება, თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ ყველა საკმარისს იღებს.
შემოწმება იაპონიის მაგალითზე: რა გაზომა ეროვნულმა კვლევამ
მოდელის შემოწმება შეიძლება იმ ქვეყნებით, რომლებიც მიღებას პირდაპირ ზომავენ. იაპონიის 2019 წლის ჯანმრთელობისა და კვების ეროვნული კვლევა ქვეყნის 2025 წლის მამაკაცების ნორმებთან შედარებით:
| ნივთიერება | 20+ მამაკაცები, საშუალო | იაპონიის ნორმა და სხვაობა |
|---|---|---|
| კალციუმი | დაახლოებით 500 მგ | 750–800 მგ დაახლოებით 250–300 მგ ნაკლები |
| მაგნიუმი | 270 მგ | 330–380 მგ დაახლოებით 60–110 მგ ნაკლები |
| D ვიტამინი | 7,9 მკგ | 9,0 მკგ (ადეკვატური მიღება) დაახლოებით 1 მკგ ნაკლები |
| თუთია | 9,2 მგ | 9,0–9,5 მგ საშუალოდ დაახლოებით ნორმაში |
| რკინა | 8,3 მგ | 6,5–7,5 მგ საშუალოდ დაკმაყოფილებული |
დღეში. იაპონიის ნორმები ასაკის მიხედვით იცვლება და სხვა ქვეყნების ნორმებს არ ემთხვევა.
მაგნიუმის მხრივ კვლევა მოდელს ემთხვევა. მაგრამ იაპონელი მამაკაცების თუთიას ნორმაში აჩვენებს, მოდელი კი 95%-იან დანაკლისს აფასებს: მოდელის საფუძვლად აღებული კვების მონაცემები გაცილებით დაბალ მიღებას აჩვენებს, ვიდრე იაპონიის საკუთარი კვლევა. ანუ იაპონიის მაგნიუმის, თუთიისა და B6 ვიტამინის ძალიან მაღალი მოდელური ციფრები, სავარაუდოდ, გადაჭარბებულია. მსგავსი სხვაობა ნებისმიერ ქვეყანაში შეიძლება იყოს, საქართველოს ჩათვლით, ამიტომ რანჟირება ზუსტ ციფრებზე უფრო სასარგებლოა.
როგორ შეედრება ქვეყნები ერთმანეთს
იმავე მოდელური შეფასებებით, 20 წელზე უფროსი მამაკაცების დანაკლისის პირველი სამეული:
| ქვეყანა | პირველი სამი დანაკლისი (მაღლიდან დაბლა) |
|---|---|
| საქართველო | C ვიტამინი, კალციუმი, ფოლიუმის მჟავა |
| სომხეთი | რკინა, C ვიტამინი, მაგნიუმი |
| აზერბაიჯანი | E ვიტამინი, A ვიტამინი, რკინა |
| თურქეთი | E ვიტამინი, თუთია, რკინა |
| რუსეთი | E ვიტამინი, მაგნიუმი, ფოლიუმის მჟავა |
| უკრაინა | მაგნიუმი, E ვიტამინი, თუთია |
| საბერძნეთი | E ვიტამინი, C ვიტამინი, რკინა |
| გერმანია | ფოლიუმის მჟავა, რკინა, E ვიტამინი |
| იაპონია | B6 ვიტამინი, მაგნიუმი, თუთია |
Passarelli და სხვ. (2024) გამოქვეყნებული მონაცემები, 2018 წლის შეფასებები, 20+ მამაკაცები, მოსახლეობის მიხედვით აწონილი. იოდი, სელენი და D ვიტამინი გამორიცხულია.
- E ვიტამინი ცხრილის ქვეყნების უმეტესობაში პირველ სამეულშია (აზერბაიჯანი, თურქეთი, რუსეთი, უკრაინა, საბერძნეთი, გერმანია), საქართველოში კი არა: აქ 56%-ია, რაც ნიგვზისა და მზესუმზირის ზეთის როლს შეიძლება ასახავდეს.
- ფოლიუმის მჟავა საქართველოს, რუსეთისა და გერმანიის სიებშია. მისი წყაროა მწვანე ფოთლოვანი ბოსტნეული და პარკოსნები; ზოგ ქვეყანაში ფქვილს ამდიდრებენ, რაც მოდელში არ ჩანს.
- C ვიტამინი საქართველოს გარდა მხოლოდ სომხეთისა და საბერძნეთის სამეულშია, ორივეგან გაცილებით დაბალი პროცენტით.
ნივთიერებები, რომლებიც მამაკაცებს უფრო ხშირად აკლიათ
კვლევამ სქესებიც შეადარა. იმავე ქვეყნისა და ასაკობრივი ჯგუფის შიგნით შედარებისას მამაკაცებს შვიდი ნივთიერება უფრო ხშირად აკლდათ, ვიდრე მოსახლეობის დანარჩენ ნაწილს:
- მაგნიუმი
- თუთია
- C ვიტამინი
- A ვიტამინი
- B6 ვიტამინი
- თიამინი (B1 ვიტამინი)
- ნიაცინი (B3 ვიტამინი)
მსოფლიოში ზრდასრული მამაკაცების დაახლოებით 49%-ს მაგნიუმის დანაკლისი შეუფასდა, ზრდასრული მოსახლეობის დანარჩენ ნაწილში კი 29%-ს; თუთიის შემთხვევაში 56% და 45%. მოდელი მიზეზს არ ხსნის, მაგრამ საკუთარ კვებაზე დაკვირვებისას მაგნიუმი და თუთია ღირს გახსოვდეთ.
ციფრები სიფრთხილით წაიკითხეთ
ქვეყნების ციფრები მხოლოდ საკვებზე დაფუძნებული მოდელური შეფასებებია. გამდიდრებული პროდუქტები (იოდიზებული მარილი, გამდიდრებული ფქვილი ან რძე) და დანამატები არ შედის, ამიტომ ქვეყნები, სადაც ისინი გავრცელებულია, რეალურზე უარესად გამოიყურება. გაანგარიშების ნაწილი მსგავსი ქვეყნების მონაცემებს იყენებს და შედეგები შეიძლება ქვეყნის საკუთარი კვლევებისგან განსხვავდებოდეს, როგორც იაპონია აჩვენებს. წაიკითხეთ ისინი როგორც „რომელი ნივთიერებებია მაღლა ქვეყანაში“ და „რომელ ქვეყანაშია უფრო მაღალი“, და არა როგორც ზუსტი პროცენტი. იოდი და სელენი ამოვიღეთ, რადგან გამოქვეყნებული მონაცემები სტატიის საერთო ციფრებს არ ემთხვევა, D ვიტამინი კი იმიტომ, რომ მოდელი კანში მზით წარმოქმნილს არ ითვალისწინებს. მოდელში მამაკაცებისთვის რკინის მოთხოვნილება მაღლაა დაყენებული, ამიტომ მამაკაცებში რკინა სუსტ სიგნალად მიიჩნიეთ.
რატომ აკლია ეს ნივთიერებები
საქართველოს სიის სათავეში მყოფი ნივთიერებები ძირითადად იმ საკვებიდან მოდის, რომელსაც თეთრი პური, ხაჭაპური, ხორცი და მზა საკვები ჩაგდებს:
- C ვიტამინი: ახალი ხილი, ბოსტნეული და მწვანილი. ხანგრძლივი ხარშვა და ზამთრის თვეები მას ამცირებს.
- კალციუმი: რძე, მაწონი, ყველი, ძვლიანად საჭმელი თევზი.
- ფოლიუმის მჟავა: მწვანე ფოთლოვანი ბოსტნეული, ლობიო და სხვა პარკოსნები.
- მაგნიუმი: თესლი, თხილეული, ლობიო, მწვანილი და მთლიანი მარცვალი. დახვეწა მარცვლიდან მაგნიუმის უმეტესობას აშორებს: იაპონიის საკვების ცხრილებით, მოხარშულ ყავისფერ ბრინჯში თეთრზე დაახლოებით 7-ჯერ მეტი მაგნიუმია.
მაგნიუმზე დაწვრილებით მაგნიუმის ნაკლებობა მამაკაცებში, მზესა და თევზზე კი D ვიტამინის ნაკლებობა მამაკაცებში.
რა ვჭამოთ
მარტივი წყაროები, რომლებიც ნებისმიერ ბაზარში იშოვება:
- C ვიტამინი: ტკბილი და ცხარე წიწაკა, პომიდორი, კომბოსტო, ციტრუსი (დასავლეთ საქართველოს მანდარინი), ქიწვი, ახალი მწვანილი. ზამთარში: მჟავე კომბოსტო და გაყინული კენკრა.
- კალციუმი: მაწონი, იმერული და სულგუნი, რძე. ყველი მარილიანია, ამიტომ ზომიერად.
- ფოლიუმის მჟავა: ისპანახი, ჭარხლის ფოთოლი, ჭინჭარი, ლობიო, ბარდა.
- მაგნიუმი: გოგრის თესლი (28 გ-ში დაახლოებით 156 მგ), ნუში (28 გ-ში დაახლოებით 80 მგ), ისპანახი (ნახევარი ჭიქა მოხარშული დაახლოებით 78 მგ), ლობიო (ნახევარი ჭიქა შავი ლობიო დაახლოებით 60 მგ).
- D ვიტამინი: კალმახი, ორაგული (85 გ-ში დაახლოებით 14 მკგ, აშშ-ის 15 მკგ-იან ნორმასთან ახლოს) და კვერცხი.
დღეში ერთი ახალი სალათი ან ხილი და ერთი პორცია ლობიო ან ფხალი რამდენიმე მათგანს ერთდროულად ფარავს. კვლევებში ერექციასთან დაკავშირებული საკვებისთვის იხ. საკვები და ერექცია.
თუ გსურთ ყოველდღიური კვების შემოწმება
ქვეყნის საშუალოები არ გეუბნებათ, თქვენს კვებაში რომელი ნივთიერებებია ცოტა; ამას მხოლოდ ჩანაწერი აჩვენებს. ყოველი კვების დათვლა დამღლელია, ამიტომ კერძების გადაღება და ერთი-ორი კვირის სურათზე დაკვირვება უფრო ადვილად გრძელდება.
ფოტოზე დაფუძნებული შეფასება მიახლოებითია და არა ზუსტი რაოდენობა.
როდის მივმართოთ ექიმს
კვების შეცვლა იმ მამაკაცებისთვისაა, ვინც თავს კარგად გრძნობს. საკვებით ან დანამატით ცდამდე მიმართეთ ექიმს, თუ:
- დაღლილობა ან მადის დაკარგვა 2 კვირაზე მეტხანს გრძელდება, ან მიზეზის გარეშე იკლებთ წონაში: მიზეზი შეიძლება კვების გარდა სხვა რამ იყოს.
- გულისცემის აჩქარება ან ქოშინი გაქვთ, ან გეუბნებიან, რომ ფერმკრთალი ხართ: სისხლის ანალიზით ანემია შეიძლება შემოწმდეს.
- ძვლების ან ზურგის ტკივილი გრძელდება, ან მსუბუქი დაცემისას ძვალი გატეხეთ.
- დანამატის მიღებისას ხანგრძლივი გულისრევა, დიარეა ან წყურვილი გაქვთ: შეწყვიტეთ და მიმართეთ ექიმს.
- შარდში სისხლი, შარდვისას ტკივილი, სიცხე გაქვთ, ან ერექცია უცებ გაძნელდა: მიმართეთ უროლოგს ან ოჯახის ექიმს.
ხშირად დასმული კითხვები
რომელი საკვები ნივთიერებები აკლიათ ყველაზე ხშირად საქართველოში მამაკაცებს?
2024 წლის გლობალური კვლევის მოდელური შეფასებებით, საქართველოს მამაკაცებში პირველი სამეულია C ვიტამინი, კალციუმი და ფოლიუმის მჟავა. ეს მხოლოდ კვებაზე დაფუძნებული შეფასებებია და არა გაზომვები.
ქართული კვება სხვა ქვეყნებზე უარესია?
უბრალოდ უკეთესს ან უარესს ვერ ვიტყვით. იმავე შეფასებებით, მაგნიუმის, თუთიის და B12 ვიტამინის მხრივ საქართველო ნაკლები დანაკლისის ქვეყნებს შორისაა, C ვიტამინის მხრივ კი 70 ქვეყანას შორის მე-3 ადგილზეა. ყველა ქვეყანას თავისი ხარვეზები აქვს.
რკინის დანამატი უნდა მივიღო?
მხოლოდ შეფასების საფუძველზე არა. მოდელში მამაკაცებისთვის რკინის მოთხოვნილება მაღლაა დაყენებული, ამიტომ მამაკაცებში რკინის მაჩვენებელი სუსტი სიგნალია. რკინის დანამატებსაც აქვს ზედა ზღვარი. ჯერ ექიმს სისხლის ანალიზი სთხოვეთ (ანემია და რკინის მარაგი) და დანამატი მხოლოდ შედეგის მიხედვით მიიღეთ.
მულტივიტამინი ყველაფერს შეავსებს?
ზოგიერთ ხარვეზს შეავსებს, მაგრამ რამდენიმე ნივთიერებას ზედა ზღვარი აქვს და რამდენიმე პროდუქტის ერთად მიღებისას მისი შეუმჩნევლად გადაჭარბება შეიძლება. ჯერ ნახეთ, რომელი ნივთიერებებია ცოტა თქვენს კვებაში, დანამატის მიღებისას კი რაოდენობები შეამოწმეთ. თუ თირკმლის დაავადება გაქვთ ან მედიკამენტებს იღებთ, ჯერ ექიმს ან ფარმაცევტს ჰკითხეთ.
წყაროები
- Passarelli S, Free CM, Shepon A, Beal T, Batis C, Golden CD. Global estimation of dietary micronutrient inadequacies: a modelling analysis. Lancet Glob Health. 2024;12(10):e1590-e1599. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39218000/
- Passarelli S, et al. ზემოთ მოცემული კვლევის შეფასებები ქვეყნის, ასაკისა და სქესის მიხედვით (2018): ავტორების მონაცემთა საცავი. github.com/cfree14/global_intake_inadequacies
- Harvard Gazette. Billions worldwide deficient in essential micronutrients. 2024 წლის 29 აგვისტო. news.harvard.edu/gazette/story/2024/08/billions-worldwide-de
- Ministry of Health, Labour and Welfare (Japan). ჯანმრთელობისა და კვების ეროვნული კვლევა 2019, ნაწილი 1, ცხრილი 1-2 (მამაკაცები ასაკობრივი ჯგუფების მიხედვით). იაპონურ ენაზე. www.mhlw.go.jp/content/000711006.pdf
- Health and Longevity Net (Japan Foundation for Aging and Health). მაგნიუმი: ფუნქციები და დღიური ნორმა იაპონიის კვების ნორმების (2025) მიხედვით. იაპონურ ენაზე. www.tyojyu.or.jp/net/kenkou-tyoju/eiyouso/mineral-mg.html
- NIH Office of Dietary Supplements. Magnesium: Fact Sheet for Health Professionals. ods.od.nih.gov/factsheets/Magnesium-HealthProfessional/
- NIH Office of Dietary Supplements. Vitamin D: Fact Sheet for Health Professionals. ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminD-HealthProfessional/
