In-nutrijenti li jonqsu lill-irġiel f’Malta: Malta u d-dinja

Kontenut

1. L-irġiel f’Malta: fejn il-mudell jara nuqqasijiet
2. Malta u d-dinja
3. Kontroll: il-mudell kontra stħarriġ reali
4. Nutrijenti li jonqsu aktar spiss lill-irġiel
5. Aqra n-numri b’attenzjoni
6. Għaliex id-dieta tagħna ma tlaħħaqx
7. X’għandek tiekol
8. Jekk trid tiċċekkja l-ikliet tiegħek
9. Meta tmur għand tabib
10. Mistoqsijiet frekwenti
11. Referenzi
12. Kompli aqra

L-irġiel f’Malta: fejn il-mudell jara nuqqasijiet

Mid-data ppubblikata tal-istudju, dan huwa s-sehem stmat ta’ rġiel ta’ 20 sena jew aktar li huma baxxi f’Malta u fi tliet pajjiżi oħra, għan-nutrijenti li jitilgħu għoljin f’mill-inqas wieħed minnhom.

Stimi tal-mudell għall-2018 minn Passarelli u oħrajn (2024), irġiel ta’ 20 sena jew aktar, gruppi ta’ età mwieżna skont il-popolazzjoni. B’tipa grassa, l-ewwel tlieta ta’ kull pajjiż (mingħajr jodju, selenju u vitamina D; ara «Aqra n-numri b’attenzjoni»).

• Il-vitamina C fuq quddiem. Mis-70 pajjiż li ħriġna mid-data, Malta hija s-16 l-ogħla. Il-vitamina C tiġi l-aktar minn frott u ħaxix nej.
• Il-folat u l-vitamina A wkoll għoljin: il-folat (73%) huwa t-tielet, u l-vitamina A (64%) ir-raba’. It-tnejn jiġu minn ħxejjex weraq, legumi, ħaxix oranġjo u fwied.
• Il-kalċju huwa l-aħbar it-tajba: 14% biss, wieħed mill-erba’ l-aktar baxxi fost is-70 pajjiż. Il-ġbejniet, l-irkotta, il-ħalib u l-jogurt x’aktarx jgħinu.

Malta u d-dinja

L-ewwel tliet nutrijenti li l-aktar jonqsu lill-irġiel ta’ 20 sena jew aktar, skont l-istess stimi:

Data ppubblikata ta’ Passarelli u oħrajn (2024), stimi tal-2018, irġiel ta’ 20+, imwieżna skont il-popolazzjoni. Mingħajr jodju, selenju u vitamina D. Il-ħadid għall-irġiel huwa sinjal dgħajjef.

• Il-vitamina E hija fl-ewwel tlieta f’kważi kull pajjiż tat-tabella, imma mhux f’Malta, Franza u l-Ġappun. F’Malta xorta hija għolja (67%), imma oħrajn jgħadduha.
• Il-vitamina C tidher fl-ewwel tlieta f’Malta, il-Greċja, Spanja, Franza u l-Istati Uniti.
• Il-kalċju jaqsam id-dinja: f’Malta madwar 1 minn kull 7 irġiel huwa baxx skont il-mudell, fil-Ġappun, fejn jittiekel ftit ħalib u ġobon, madwar 7 minn kull 10.
• Il-manjeżju f’Malta (42%) huwa aktar baxx milli fl-Italja (62%) u r-Renju Unit (55%), u l-istess bħall-Greċja.

Kontroll: il-mudell kontra stħarriġ reali

Il-mudelli jistgħu jiġu ċċekkjati ma’ pajjiżi li jkejlu l-konsum direttament. Il-Ġappun huwa eżempju tajjeb. L-istħarriġ nazzjonali Ġappuniż tal-2019 sab li l-irġiel ta’ 20 sena jew aktar kienu jieħdu madwar 270 mg manjeżju kuljum, taħt ir-rakkomandazzjoni tal-pajjiż (330–380 mg), u madwar 500 mg kalċju (750–800 rakkomandati): hawn l-istħarriġ u l-mudell jaqblu. Imma l-istħarriġ ipoġġi ż-żingu tal-irġiel Ġappuniżi (9.2 mg) fil-livell rakkomandat, filwaqt li l-mudell jistma li 95% huma taħtu. Għalhekk, iċ-ċifri għoljin ħafna tal-mudell għall-Ġappun fil-manjeżju, iż-żingu u l-vitamina B6 x’aktarx huma esaġerati.

Dan jista’ jiġri ma’ kull pajjiż, inkluża Malta, li hija żgħira u għandha ftit data tad-dieta. Għalhekk huwa aktar utli liema nutrijent jitla’ fuq quddiem u kif inqabblu ma’ pajjiżi oħra milli l-perċentwali eżatt.

Nutrijenti li jonqsu aktar spiss lill-irġiel

L-istudju qabbel ukoll skont is-sess. Imqabblin fl-istess pajjiż u grupp ta’ età, l-irġiel kienu aktar spiss baxxi mill-bqija tal-popolazzjoni f’seba’ nutrijenti:

• Manjeżju
• Żingu
• Vitamina C
• Vitamina A
• Vitamina B6
• Tiamina (vitamina B1)
• Niaċina (vitamina B3)

Madwar id-dinja, madwar 49% tal-irġiel adulti kienu stmati baxxi fil-manjeżju, meta mqabbla ma’ 29% tal-bqija tal-popolazzjoni adulta, u 56% fiż-żingu meta mqabbla ma’ 45%. Il-mudell ma jispjegax għaliex, imma l-vitamina C u l-vitamina A, li f’Malta diġà jitilgħu għoljin, huma wkoll f’din il-lista: raġuni oħra biex tħares lejhom fl-ikliet tiegħek.

Aqra n-numri b’attenzjoni

Iċ-ċifri tal-pajjiżi huma stimi ta’ mudell ibbażati fuq l-ikel biss. L-ikel imsaħħaħ (bħall-melħ bil-jodju) u s-supplimenti mhumiex inklużi, għalhekk pajjiżi fejn dawn huma komuni jidhru agħar milli huma. Parti mill-kalkolu tissellef data minn pajjiżi simili, u r-riżultati jistgħu jvarjaw mill-istħarriġ ta’ kull pajjiż, kif juri l-Ġappun. Aqrahom bħala «liema nutrijenti jitilgħu fuq quddiem» u «liema pajjiż għandu aktar», mhux bħala perċentwali eżatti. Ħallejna barra l-jodju u s-selenju għax id-data ppubblikata ma taqbilx mat-totali tal-artiklu nnifsu, u l-vitamina D għax il-mudell ma jqisx dik li tagħmel il-ġilda fix-xemx. Il-mudell jistabbilixxi ħtiġijiet għoljin ta’ ħadid għall-irġiel, għalhekk il-ħadid għall-irġiel huwa sinjal dgħajjef.

Għaliex id-dieta tagħna ma tlaħħaqx

In-nutrijenti fuq quddiem tal-lista ta’ Malta jiġu l-aktar minn ikel li l-pastizzi, is-sandwiċ, l-ikel lest u l-fast food ibiegħdu mill-platt:

• Vitamina C: frott u ħaxix, l-aktar nej. It-tisjir fit-tul, bħal fl-istuffati, inaqqasha.
• Folat: ħxejjex weraq, legumi bħall-ful u l-għads, u qamħ sħiħ.
• Vitamina A: fwied, bajd, ħalib u ġobon, u ħaxix oranġjo u aħdar skur bħall-karrotti, il-qara’ aħmar u l-ispinaċi.

Aktar dwar il-manjeżju f’nuqqas ta’ manjeżju fl-irġiel, u dwar ix-xemx u l-ħut f’nuqqas ta’ vitamina D fl-irġiel.

X’għandek tiekol

Sorsi faċli ta’ kull wieħed, li ssib għand il-tal-ħaxix jew fis-supermarket:

• Vitamina C: larinġ u mandolin tal-istaġun, frawli, kiwi, tadam frisk, bżar nej fl-insalata, brokkoli.
• Folat: spinaċi, ħass, brokkoli, ful, għads u ċiċri, ħobż integrali.
• Vitamina A: karrotti, qara’ aħmar, spinaċi, bajd u ġobon.
• Ħadid: laħam, legumi u ħxejjex weraq; il-vitamina C fl-istess ikla tgħin l-assorbiment tal-ħadid mill-pjanti.

Biċċa frott wara l-ikel, insalata friska ma’ kull ikla u platt legumi aktar fil-ġimgħa jkopru diversi minn dawn f’daqqa. Għall-ikel marbut mal-erezzjoni fir-riċerka, ara l-ikel u l-funzjoni erettili.

Jekk trid tiċċekkja l-ikliet tiegħek

Il-medji ta’ pajjiż ma jgħidulekx liema nutrijenti huma baxxi fl-ikliet tiegħek; rekord biss jgħidlek. Li tgħodd kull platt huwa xogħol, għalhekk li tieħu ritratti tal-ikliet u tħares lejn ix-xejra ta’ ġimgħa jew tnejn huwa eħfef biex iżżommu.

L-istimi minn ritratt huma approssimattivi, mhux ammonti eżatti.

Meta tmur għand tabib

Tibdil fid-dieta huwa għal irġiel li qed iħossuhom tajjeb. Mur għand tabib qabel ma tipprova ikel jew supplimenti jekk:

• l-għeja jew in-nuqqas ta’ aptit idumu aktar minn ġimagħtejn, jew qed titlef il-piż mingħajr ma trid: jista’ jkun hemm kawża oħra għajr in-nutrizzjoni.
• għandek palpitazzjonijiet jew qtugħ ta’ nifs, jew jgħidulek li qed tidher pallidu: test tad-demm jista’ jiċċekkja għall-anemija.
• l-uġigħ fl-għadam jew fid-dahar ma jgħaddix, jew ksirt għadma f’waqgħa ħafifa.
• tieħu suppliment u għandek dardir, dijarea jew għatx kontinwu: waqqfu u mur għand it-tabib.
• għandek demm fl-awrina, uġigħ meta tgħaddi l-awrina, deni, jew f’daqqa waħda l-erezzjoni saret aktar diffiċli: mur għand urologu jew it-tabib tal-familja.

Mistoqsijiet frekwenti

Referenzi

1. Passarelli S, Free CM, Shepon A, Beal T, Batis C, Golden CD. Global estimation of dietary micronutrient inadequacies: a modelling analysis. Lancet Glob Health. 2024;12(10):e1590-e1599. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39218000/
2. Passarelli S, et al. Stimi skont il-pajjiż, l-età u s-sess (2018) mill-istudju ta’ hawn fuq: ir-repożitorju tad-dejta tal-awturi. github.com/cfree14/global_intake_inadequacies
3. Harvard Gazette. Billions worldwide deficient in essential micronutrients. 29 August 2024. news.harvard.edu/gazette/story/2024/08/billions-worldwide-de
4. Ministry of Health, Labour and Welfare (Japan). National Health and Nutrition Survey 2019, Part 1, Table 1-2 (men, by age group). Bil-Ġappuniż. www.mhlw.go.jp/content/000711006.pdf
5. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). Scientific Opinion on Dietary Reference Values for magnesium. EFSA Journal. 2015;13(7):4186. www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/4186
6. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). Dietary reference values for vitamin D. EFSA Journal. 2016;14(10):4547. www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/4547

Kompli aqra

• Nuqqas ta’ manjeżju fl-irġielĦobż abjad, ftit legumi u x’għandek tiekol
• Nuqqas ta’ vitamina D fl-irġielXemx, ħajja ġewwa u x’għandek tiekol
• L-ikel u l-funzjoni erettiliX’tgħid ir-riċerka dwar id-dieta u d-DE